محمود لطفی‌نيا: گروه فعاليت‌های قرآنی: قاری بين‌المللی كشورمان با بيان‌ اينكه بهره‌گيری از دستگاه‌های موسيقی ايرانی برای تلاوت قرآن و ايجاد سبكی جديد به دليل تطبيق‌ناپذيری با ساختار زبان عربی امكان‌پذير نيست، گفت: سبك مصری‌ با تطابق بين ساختار موسيقائی قرآن و ويژگی‌های زبان عربی عالم‌گير شد.
محمود لطفی‌نيا، داور و قاری بين‌المللی كشورمان، در گفت‌‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) با بيان اين مطلب كه در حال حاضر نمی‌توان چنين ادعايی داشت كه سبكی مستقل در حوزه قرائت قرآن در كشورمان وجود دارد، گفت: بدين جهت كه قرائت قرآن، هنری موسيقايی همراه با كلام است و در آن آهنگ و كلام با هم درآميخته است.

وی ادامه داد: چون در قرائت قرآن آهنگ با كلام آميخته است درنتيجه موسيقی بايد خود را با ويژگی‌های كلام تطبيق دهد، اگر ويژگی‌های آوائی با ويژگی‌های موسيقايی تطبيق پيدا كند، تناسبی مطمئن را ايجاد می‌كند كه اين تناسب جلوه‌های هنری تلاوت قرآن را افزايش می‌دهد پس بايد به اين نكته مهم توجه داشت كه قرآن مجيد براساس ساختار زبان عربی تشكيل شده است.

لطفی‌نيا استفاده از موسيقی و دستگاه‌های ايرانی را در تلاوت قرآن رد كرد و گفت: در قرائت قرآن، آهنگ و بافت موسيقايی بايد براساس ساختار و ويژگی‌های زبان عربی تنظيم شود. اگرچه منشأ موسيقی عربی، موسيقی ايرانی است اما در كل تفاوت زيادی در اين دو موسيقی نهفته است. زمانی‌كه موسيقی عربی در بافت كلامی عربی تدوين می‌شود، ويژگی‌ها و سرعت خاص خود را پيدا و فرم‌های ويژه خود را می‌يابد.

اين داور بين‌المللی عنوان كرد: بنده قائل به اين نيستم كه سبكی از قرائت قرآن براساس موسيقی ايرانی تنظيم شود، چراكه اساساً طبق احاديث و روايات رسيده از ائمه هدی (ع) ما مأموريم قرآن را بر لحن و سياق عربی قرائت كنيم، اگر هم بخواهيم در برخی موارد از گوشه‌های موسيقی فارسی استفاده كنيم بايد اين گوشه‌ها را با ويژگی‌‌ها و ساختار زبان عربی تطبيق دهيم وگرنه امكان‌پذير نخواهد بود.

اگر قرآن با ساختار زبان عربی و با موسيقی ايرانی قرائت شود ويژگی‌های مفهومی خود را از دست می‌دهد

اين مدرس قرائت قرآن بيان كرد: موسيقی عربی از ريزنغماتش يا ملودی و از حيث سرعت و نظام صوتی با موسيقی ايرانی متفاوت است و اين تفاوت بديهی است و اگر قرآن كريم با ساختار زبان عربی با موسيقی ايرانی قرائت شود آن ويژگی‌های احساسی و مفهومی خود را از دست می‌دهد؛ ممكن است در قرائت ادعيه‌های عربی بتوان از موسيقی فارسی استفاده كرد، اما به طور حتم اين نحوه قرائت برای عرب‌زبان‌ها مفهوم نخواهد بود.

لطفی‌نيا با اشاره به اينكه چون موسيقی قرآن با زبان قرآن توسط قراء مصری، تطبيق يافته به پديده‌ای عالم‌گير تبديل شده است، بيان كرد: از مصری و ايرانی تا مردم جنوب شرق آسيا از صوت قاريان لذت می‌برند. شيوه مصری رايج، هم‌اكنون در عراق، سوريه، جنوب شرق آسيا و ... رواج دارد و هرجايی كه مسلمانان حضور دارند با آن ارتباط برقرار می‌كنند.

وی در پاسخ به اين پرسش كه آيا با افزايش حضور قراء ايرانی در محافل قرآنی خارج از كشور، ايجاد سبكی ويژه قراء ايرانی ضرورت دارد يا خير؟ افزود: من به هيچ ‌وجه ضرورتی برای اين موضوع احساس نمی‌كنم چرا كه قرآن زبان واحد همه مسلمانان است و تفكيك قائل شدن در اين مقولات باعث محدود شدن زبان قرآن خواهد شد، همچنان كه قرآن برای همه مسلمانان است موسيقی و زبان قرآن بايد برای همه مسلمانان باشد و همه پذيرش نسبت به آن داشته باشند.

قرائت قرآن به ساختار موسيقائی و ساختار زبانی عالم‌گير نياز دارد

اين قاری بين‌المللی اظهار كرد: در عراق قرائت قرآن، براساس بافت موسيقايی عربی خوانده می‌شود ولی عربی بومی و لهجه خودشان، اما نتوانست جايی در جهان اسلام برای خود باز كند، چرا؟ چون فولكولوريك و بومی است. اما قرائت قرآن به ساختاری موسيقائی و ساختار زبانی عالم‌گير نياز دارد، وقتی تا به حال اين شيوه قرائت قرآن مصری‌ها جای خود را باز كرده و توانسته تأثيرگذار باشد و همه مسلمانان نسبت به آن گرايش دارند، چرا ما نسبت به آن بدون در نظر گرفتن نكات مثبت آن كاری عبث و بيهوده را بنا گذشته و پی‌گير ايجاد سبكی ديگر باشيم.

وی تأكيد كرد: البته بحث تقليد صرف از مصری‌ها نيست در خود مصر هم در ابتدای آموزش قرائت قرآن، تقليد از قراء قبلی مطرح است و وقتی قاری جوان در تلاوتش رشد می‌كند كار از تقليد فراتر می‌رود. وقتی چهارچوبه تلاوت را فرا می‌گيرد ديگر اين خود قاری است كه بايد با توجه به احساس خودش قرائت كند. اگرچه بنای موسيقی و چهارچوب لحن در قرائت قرآن مصری‌ها هستند، اما اين ايرادی ندارد.

اقرء القرآن بالحان العرب و اصواتها

لطفی‌نيا بيان كرد: مثل اينكه بگوئيم چون قرآن به زبان عربی است ما اين قرآن را فقط با ترجمه فارسی‌اش بخوانيم. اصل وحدت و محوريت زبان عربی كه خود قرآن برآن تأكيد دارد سفارش اكيدی است كه از طرف پيامبر رسيده است «اقرء القرآن بالحان العرب و اصواتها». اگر بخواهيم لهجه عربی باشد موسيقی عربی نباشد اين تطابق ساختار زبانی و آهنگی صورت نمی‌گيرد و قرائت ضعيفی خواهد شد كه پذيرش آن برای اجتماع كم خواهد بود.

لطفی‌نيا در پايان تأكيد كرد: پرداختن به موضوع سبك، بسيار كار زمان‌بر و گسترده است و در چند دقيقه و يك مصاحبه قابل تشريح و تبيين نيست، بحث بهره‌گيری از موسيقی ايرانی در صورتی ميسر خواهد بود كه خودش را با ساختار زبان عربی تطبيق دهد، يعنی بافت كلی موسيقی قرآن چهارچوب عربی خود را حفظ كند.

محسن اميری: گروه فعاليت‌های قرآنی: پيش‌كسوت و مدرس قرآن با اشاره به تجربيات خود برای ارائه سبك جديد در قرائت قرآن كريم اظهار كرد: ممكن است سبك ايرانی قرائت قرآن كريم در درازمدت در سطح جهانی شكوفا شود.

محسن اميری، پيش‌كسوت و مدرس قرآن، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) در پاسخ به اين سؤال كه آيا می‌توان سبك جديدی در تلاوت قرآن هماهنگ با فرهنگ ايرانی ايجاد كرد، گفت: با توجه به تجاربی كه بنده در اين زمينه داشته‌ام و سال‌ها كارهايی در اين زمينه انجام داده‌ام، نتيجه آن را نهايتاً منفی می‌بينم.

وی ادامه داد: با دعوت از اساتيد فن موسيقی تلاش كرديم سبك ايرانی برای تلاوت قرآن كريم ايجاد و ارائه كنيم اما اين كار متوقف شد و بی‌نتيجه ماند.

اميری با اشاره به دلايل بی‌نتيجه ماندن اين اقدامات اظهار كرد: دو عامل باعث شد تا اقداماتی كه در اين زمينه آغاز شد، بی‌نتيجه بماند كه يكی از آن‌ها فرهنگ رايج در جامعه بود. در فرهنگ ما جا افتاده است كه قرآن كريم را با سبك و لحن خاصی قرائت شود و يا ادعيه به صورت خاصی خوانده شود؛ به عنوان مثال پيش آمده است كه گاه در مسجد دعا با اعراب و تجويد عربی خوانده می‌شود، در حالی‌ كه تذكر می‌دهند كه دعا با لحن حزين خوانده شود، در حالی‌ كه گاه با معانی دعا نيز آشنا نيستند.

اين فعال قرآنی ادامه داد: بنابراين اگر قرار است كار كارشناسی در زمينه قرائت قرآن كريم با سبك ايرانی صورت گيرد، بايد زمينه‌های آن فراهم شود؛ رسانه‌های گروهی نيز بايد دست به دست هم دهند تا اين كار صورت گيرد كه البته معتقدم اگر اين نتيجه حاصل شود محدود به مرزهای ايران خواهد بود و جهانی نخواهد شد.

وی اجرای قرائت قرآن به سبك ايرانی را نيز مشكل ديگر در اين زمينه عنوان كرد و گفت: افرادی بودند كه تلاش كردند قرآن كريم را با استفاده از دستگاه‌های ايرانی بخوانند، اما نهايتاً به آن‌ها گفته می‌شد كه قرآن را به شيوه دعا می‌خوانند.

اميری ادامه داد: اگر در ايران به قرائت قرآن به سبك ايرانی بها داده شود، می‌توان نتيجه گرفت اما از بسياری از جهات نتيجه مطلوب به دست نخواهد آمد چرا كه بحث جهانی شدن قرائت و قراء مطرح است.

اين مدرس قرآن با بيان اينكه جامعه قرآنی می‌خواهد در جهان نشو پيدا كند، اظهار كرد: اگر قاريان ما بخواهند با دستگاه‌های ايرانی قرائت كنند رتبه‌ای در مسابقات بين‌المللی كسب نمی‌كنند و به همين دليل اين نوع قرائت مورد استقبال گسترده‌ای قرار نمی‌گيرد.

وی به نكات ديگر مطرح شدن قرائت قرآن به سبك ايرانی اشاره كرد و گفت: توجه به سبك‌های قرائت قرآن كريم و رفتن به سمت ارائه سبك جديد، دانش افراد در مورد دستگاه‌‌ها و اصوات بالا می‌برد و اين نكته بسيار مهمی است، چرا كه افراد با قرائت‌های مختلف آشنا می‌شوند.

محسن اميری با بيان اينكه امروز حتی برخی مربيان با گوشه دستگاه‌های عربی نيز آشنا نيستند، اظهار كرد: افراد می‌توانند با بررسی دستگاه‌های عربی و ايرانی آن‌ها را تجزيه و تحليل كنند و شناخت خود را بالا ببرند كه اين مورد می‌تواند در بالا بردن اطلاعات علمی و كيفيت قرائت آن‌ها مؤثر باشد.

وی با بيان اينكه بررسی دستگاه‌های عربی و ايرانی برای بالابردن كيفيت قرائت قرآن نياز است، گفت: اگر تا همين حد نيز اقدام شود، ممكن است سبك مستقلی به وجود بيايد كه قابل ارائه باشد.

اين پيشكسوت قرآنی خاطرنشان كرد: هرچند تجربيات من در اين عرصه بی‌نتيجه ماند اما برای رسيدن به اين هدف نبايد به اگر و اماها اهميت داد، چرا كه با فرض اينكه اين كار به نتيجه نمی‌رسد، اما محسنات بسياری خواهد داشت.

اميری در پاسخ به اين سؤال كه پيگيری سبك ايرانی قرائت قرآن كريم آيا می‌تواند در بلندمدت نتيجه بدهد و در جهان اسلام بدرخشد، اظهار كرد: سبك‌های ماندگار اساتيد جهان اسلام در گذشته پويا نبوده است؛ يعنی از جايی آغاز شده و به مرور زمان ماندگار شده است.

وی با بيان اينكه سبك ايرانی قرائت قرآن كريم نيز در چند دهه آينده می‌تواند شكوفا شود، گفت: بايد در اين زمينه تلاش شود و اگر هم نتوانيم سبك ماندگاری ارائه ندهيم باز هم كار بزرگی را آغاز كرده‌ايم و متضرر نخواهيم بود.

اين مدرس قرآن ادامه داد: اگر اين حركت آغاز شود سرفصل‌های اين بحث برای اساتيد و قراء باز خواهد شد تا دانش خود را در اين زمينه ارتقا دهند و همين امر باعث افتخار برای ايران خواهد بود.

اميری همچنين گفت: قراء بين‌المللی نيز در ابتدا سبكی ساده از قرائت قرآن ارائه می‌كردند حتی در ارائه فنون و قواعد تجويدی نيز ضعيف بودند اما به مرور زمان قوی شدند و می‌توان گفت كه اگر اين حركت آغاز شود، ممكن است در 50 سال آينده سبكی مستقل كه مزيتی بر ساير سبك‌ها داشته باشد، ارائه دهيم و اگر اين ماندگاری را نيز نداشته باشد خدمت بزرگی برای جامعه قرآنی خواهد بود، چرا كه در آشنا كردن اساتيد و قراء با دستگاه‌ها و سبك‌های قرائت و ارتقای دانش آن‌ها در اين زمينه بسيار مفيد خواهد بود.

منبع:iqna